Yaasiin Maaxi – Scadanevian, Sweden maaxi@hotmail.com

Waxaan ogsoonahay in aay bulshada soomaaliyeed hide u leedahay ineey wixii aqbaar ah hab oral ah isugu tabiyaan, habdhaqankaas oo saldhigiisu yahay kutiri-kuteen, hada iyo wixii  ka danbeeyna aan rajeeynaayo in laga gudbo, isla markaana la hormariyo hanaanka wax qorista kaasoo soomalida u leh qiimo aad iyo aad u wayn waxtarna u leh.

Soomaali aragtayaa yaab a ragtayaa!

Hada ka hor ayaa wxaa la yiri ”Furuq markii la arkaa waraabow fara ka leef noqdaa”

Sanadahaan waalida aan aragnay waa waali waali dhaaftay, waxaanse jacleystay maanta in aan halkaan ku soo gudbiyo mowduuc ah kor ku xusan, taas oo aan ula jeedo in soomaalida beryahaan danbe la soo baxday dhaqamo cusub oo aan horay cariga soomaaliya loogu arag kuwaas oo Illaaheey^sw  xarantinimeeyey. Dhaqamadaas xun oo aan halkaan ku soo koobi karin ayaa waxaa ka mid ah: dilka, kufsiga, xatooyada, lacag been abuurka, xaasidka, daneeysiga, boobka, dhaca, indho cadeeynta, maamul xumida, nin tooxsiga, fowdada, xashiishada, khamriga, maroorsiga, jiingad fuqsiga, iimaan laawaha, afmiishaarka, labo wajiilaha, kii wax bartay oo qalinka wax ku xadaayo isagoo shaati madaxtinimo soo gashtay, hadoow xaajigii tuug noqday xadaayo beeshiisa, qabiyihiina qaadanaayo ama quudanaayo, sharaftii soomaaliyana dhulkii lagu tuuray cidna dhulka ka qaadeeynin, ma abaal gudee waan aargudaa, Xanta xag-xagadka xumaanta oo la jecelaaday, xabad katoogashada xinjir bixinta oo la fududeeystay, tarbiyad xumi, siyaasada faasidka ah ee uu naxwaheedu noqday ”waxna aan qalano midiyahana aan qarsano”. Taas waxaa sii dheer safka hore iyo hogaanka ummada oo u batay danaystayaal dhuuni raac ah iyo odayaal matalaayo siyaasiga, dhaqtarka, sarkaalka, injineerka, gasoorka, iyo kuwo kale ayagoon garasho iyo garaad u lahayn.

Waxyaalaha la yaabaka leh ay keeneen waayaha iyo xiliga adag ee la maraayo ayaa waxaa ah ayadoo la hormariyey magudbanimada, saaqidnimada, mashaqeeystanimada, khaa`inimada, daacadnimo darida, garasho xumida, muslinimo diidka, soomaalinimo diidka, qaraabanimo diidka, duubabnimo diidka, walaaltinimo diidka, War caamadii aragnayee aawday culumadii soomaaliyeed?

Waxaanan shaki ku jirin in shisheeyaha aan ku dhax nool nahay iyo kuwa dunidaba eey nala yaaban yihiin sidii cid la arkaa u  lahayd;  aniga ayaa gob ah, aniga ayaa dad badan, aniga ayaa degmo fiican, anigaa ayaa carab ah, aniga ayaa ……. aniga ayaa …………aniga ……….aniga……inata soo hartayna waa gun wax magarato ah waxeeyna mudan yihiin inaa aniga hogaamiyo.

Anigoo hadalkeega soo koobaayo ayaa waxaa la yiri:

Dad wada fiican qofkii raadiyaa dad la`aan baa ku dhacda.

taas waxaan ula jeedaa in ummada soomaaliyeed aay leedahay dad xun kuwaas oon qaarkood kor ku soo xusay iyo dad fiican oo iyana ah tiro sidaa u badneen, islamarkaana dadaal aan muuqan ku jira. ileen inta xun ayaa soomaalidii u badataye.

Nin hal ka luntay haan maran ayuu gacanta geliyaa!

Si nafta aan u qancino, helida nabad waarto waa inaan umarnaa dhabe kasto,weligeenana aan ka quusan hanashada helida mustaqbalkeena waana inaan marnaba rajada la lumin

”wixii rag u kaco, Rabina aqbalo waa rumoobaan”

Anigoo la hadlaayo inta tirada yar ee wanaaga wada ayaan waxaan leeyahay sidan:

Nolashu waxeey ku dhisan tahay mabaadii ah: aan ogolaano cid walbo ineey noolaato, barano wax la wadaaga dadka kale, iskaashiga wax wad qabsiga, dulqaadka, aaminaada wanaaga, dadaalka waxbarashada iyo shaqada ineey yihiin waxyaabaha kaliya ee aan horumarka ku gaari karno. sidaas ayaan ku talinayaa cidii aay dhibeeysana ha iska waranto.

Hadal yar iyo howl badan, inta aan kor ku soo sheegay ayaan waxaan rabaa inaan ku xoojiyo gabay uu tiriyey halyeeygii soomaaliyeed Cabdulle Raage Illaaheey^sw  ha u nariistee isagoo tilmaamaayey ummda soomaaliyeed dhaqamada xun ee ku soo kordhay cariga wuxuuna yiri:

Inta doqon firiid yahay

dibu socod Wadani yahay

Dabaalna wax garad yahay

Denbiilena garsoor yahay

Daacadina hungoow tahay

Darajana qabiil tahay

Deblana janan ka adag yahay

Dulmina xaq ka mudan yahay

Daacadina hungoow tahay

Inta dira-diraalaha dalacaad iyo sharaf helo

Midka daawo taliyana dariiqyada ku sugan yahay

Inaan tiriyo deeleey dareenkeeyga ma ogola.

Allaa wax og !

Yaasiin Maaxi – Scadanevian, Sweden maaxi@hotmail.com