Hadii ay xabashi ay tahay cadawgeena kowaad mudo kabadan 500 oo sano keenyaatigana  uu is qarin waayo oo uu calooshiisa banaanka soo dhigay Somaaliyana ay u kala jabantahay cadawgeeda gudaha iyo dibada Cadawgana oo uu inoo qasaayo sun oo nooc walba leh si uu inoo wada dhameeyo. Somaali dhaxdeeda ay isku xasuuqday madfac Umad wada sumaysan  shacab kala jaban hogaamiyaal wada hubaysan Aqoon yahan qalinkiisu iibyahay rabi aan ka cabsan run sheegidna ka dheer Ganacsato ku xididaysatay xaaraan malga yabaa inaan nidaam ku heshiino?

Rajada bani’aadamka ma dhamaato intuu noolyahay uusan godka dhimashada galin . illaahna wuxuu noo sheegay inaynaan marna ka qusan raxmadiisa intaan noolnahay  danbigeena intuu doono hagaarsiisnaado.

Shirwalba maxuu u fashilmaa hadduu doonoshirka ha qaato mudo kabadan sanad maxuu hogaamiye walba u eedeeyaa midka kale  markay rabaana ay u wada socdaan. Yaa waaye cida larabo in laheshiisiiyo oo dirirsan.

Maxaa marka la  heshiinaayo loo hormariyaa in lagu heshiiyo barlamaan tiradiisa  dastuur qoritaankiisa , maxaa loo rabin in la hormariyo sidii loo nidaamin lahaa hubka masaki- inta xaqdarada u gumaada  iyo jid goyayaasha Si arintaas loo qariyo loo saxiixa heshiis xabad joojin ah oo been ah Yaa xabada laga joojinaa yaana loo joojinaa Maxaa loogu tartamaa kuraas aan hoos iilin oo qorax taala Dhulkeena muxuu  u qiimo beelay qayraad kiisana maxaa looga oomanyahay Culuma’udiinka Hogamiyayaasha dhaqanka waxay waligood la hayeen qiimo wayn umada dhaxdooda  maantana maxaa qimahoodii hoos u dhigay Diyaar ma unahay inaan qaladkeena saxno inteena badan oo aan raadino Dawada  cudarkeena illaahna aan way diisano danbi dhaaf.

Haddaba aan sunta qabiilka meel iska dhigno aan is waydi- ino cida larabo in la heshiisiiyo hadii ay yihiin kuwa la heshiisin karo meeqa qaybood ayay ka koban yihiin

Qaybta kowaad  Kursi doon, Tuugsi doon, Maal doon, Dulmi doon, Balaayo doon  Iib doon

Qaybta labaad   Nabad doon, Wanaag doon, Dawo doon , Dawlad doon, Dal doon, Calan doon.

Waa laba qaybood oo aad ukala duwan wayna adagtahay sida loo heshiisiiyo Waxay ubaahantahay  in la heshiisiyo qarniyaal si ay isugu soo dhawadaan Waxa is haysta waa kuwaas isku qabiil ah kalana qabiil ah meel kastana ku jira Meel ay ka maqan yihiin aysan jirin somaali dhex deeda  waxayna dhamaantood isga mid yihiin dhaqanka digtatoor- nimada  mana qaldamaan  gardaradoodana  way ku sax san yihiin  cid ka wanaagsan majirto

Shir walaba waxay u tagaan aad  dhaqaale  heshid uma tagaan umad wanageed intooda badan, ama shacabka somaaliyeed dawlad ha hello, waayo mid walba waxuu dawlad u arkaa sida uu hadda yahay nidaamdaradana nafsadooda ay ku ilaaliyaan waxayna aamin san yihiin inuu ku jiro jiritaankooda amaandarada

Mid walba wuxuu u qayliyaa ama uu u eedeyaa midka kale iimaan daro waxuu is leeyahay adiga  yaa lagaa sad badsan naqo kan ugu hunguriga wayn

Dhaxdooda way is beciyaan midba midka kale ayuu beec u yahay  waa hadba qimihii loo gaaro, hal qab sigooda waxay dhahaan anigu intaas raali kama ihi bani‘aadamka haddii uu isku daawado xumaha iyagoo leh culuma’udiin wax garad iyo aqoon yahayahan oo ay iska qaban wayaan inta xun ama ay usheegi wayaan umada oo ay qariyaan lawaayo in badan oo xaqa sheegta umadaas  waxaa usoo degdega halaag waxayna noqdaan kuwa halaag sama aduunka  aqirana qof iyo camalkiisa.

Dunida aan maanta aan kunoolnahay waxay gaartay heer uu cilmiga shaqeeyo jahligana laga gudbo intiisa badan  ruux walbana wuxuu  isku dayay inuu horamar raadiyo   waxaana lagaaray ruux bini’aadam ah oo aan dhego laheen indhana laheen in labaro siduu wax u qori lahaa waxna u aqrin lahaa kaligiina uu nolaan lahaa, nolashiisana uu cilmiga wax weyn ka badalay.

Rabi subxaana watacalaa wuxuu inoo sheegay inay dhaheen kuwii cilmiga lahaa cilmigiinba’a ee abaalmarinta illaah baa ugu qeer roon.

Hadal ladhaho waxaa ugu wanaagsan ruxii alla cabsashadi- isa dadka ugu yeera iyo camal wanaagsan  oo lays faro Culuma’udiinka  waxgaradka wadaniyiinta samo jecelka deeq bixiyayaasha Dhamaan inta danaysa wanaaga umada somaaliyeed meelkasta ay jogaan Inaan waxba laga sugin nimaan waxba soo wadin laguna dadaalo sidii loo wacyi galin lahaa umada somaaliyeed inay ku dadalaan sidii qolawalba ay u sugi laheeed amaan keeda meelna looga soo wada jeesan lahaa inta xun ee wanaaga diidan wax wada qabsiga diidan wada shaqaynta diidan tuugaysiga iyo  burcadnimada rabaan  dagaal qabiileed jecel inay aburaan la tusiyo umada somaliyeed ilaahna loo  baryo si umada dhibyaaraan uu alle uqabto bulashada calamka waxay gacan weyn siisay umada somaaliyeed sidii ay ugu bixi laheed dhibaatada waxaa udhiman inay ilgaar ah ku  eegto kuwa nabada  diidan la gaarsiyo magacyadooda maxkamadaha  calimiga laguna soo oogo qabasho guud oo caalimi aha meelkasta ay dunida tagaan la qabto arinkaas oo keeni karto kuwa aan u baqin dalkooda iyo umadooda ilaahna aan ka baqin inay u baqaan nafsadooda dhibka ay  ka yereeyaan umada somaaliyeed.

Ilaah hanaga dhigo kuwii uu saabkoodu biyo keeno aamiin.

                         

Wabilaahi tawfiiq

Cabdullahi Maxamed Nuur

Abdullahi05@swissonline.ch

Wariye  mudulood.com