March
01, 2005
Ma
jirto guul horay uga soo baxday ama ka soo baxayso shir walbo oo sal looga
dhigo magaca dib-u-heshiisiin haddii dhinacyada la doonayo in la heshiisiiyo
mid walbo ku dhegan yahay waxa uu goconayo iyo in howsha gogashaas lagu soo
gabagabeeyo sida uu wax u doonayo, taana waxay ka sii daraysaa haddii ay jirto
fara galin shisheeye oo maslaxadeeda ka hor marinayso danaha dadka la doonayo
in meel dhexe la isugu keeno, gacantana ku hayso jihaynta fikirka qeyb ka mid
ah dhinacyada is haayo.
Sidaan horayba u tilmaanay, Dowladi Mbagathi
ka soo baxdo in ay dalka iyo dadka Soomaliyeed ku soo kordhinayso murugo hor
leh, kala qaybsanaan dhinac walba leh iyo colaad ahliya oo faraha looga gubto,
annaga oo intaaba sabab uga dhigayno qaabka fooshaxun ee shirkaas isaga ah loo
agaasimay.
Maanta waxaan u
joognaa oo ku noolnahay natiijadi Mbagathi oo dadka iyo dalka Soomaliyeed ku
soo kordhisay welwel,murugo iyo kala daadsanaan hor leh haddii aynan wax
garadka Soomaliyeed mar kale u duubaan sidi looga sare kori lahaa, ku sii
jirida is jiid-jiid aan dhamaan sanadaha fooda nagu soo haayo haddii aynan
dhicinba gacan ka hadal,gaajo iyo amni xumo dalka oo dhan ku baahdo,taa
ilaahey ha naga koriyo,aamiin.
Haddaba su'aasha waxay tahay sidaa looga
baxaa dhibkan ummaddeena u yaal ,jawaabtana waa sahlantahay waayo xal u helida
arrimaha Soomalida waxay ku xiran tahay ogaanshada cudurka haayo
hogaamiyayaasha ku herdamayo maareynta maamul dhexe ee loo helo dalka iyo
dadka Soomaaliyeed.
Ma'ahan mid Soomalida ka maqan hogaamiye
walba iyo taageerayaasha ku hareeraysan waxa ay ku taamayaan in ay helaan,
sidaa darteed annaga oo isku dayayno soo koobida far ku fiiaqda tallooyin
taaba gelin karo shirki Mbagathi oo xal waaro isu beddelo.
Intaanan u guda gelin biya degga qoraalkan,
waxaan si gaar ah farta ugu fiiqaynaa su'aal ay jawaabteeda taabanayso mid ka
mid ah murugooyinka ay nagu soo kordhisay xukkumadi ka soo baxday shirweynihi
Mbagathi loo fadhiyay laba sano oo kaamil ah.Su'asha waxay tahay ,maxaa mudane
Geedi oo ah wasiirka koowaad u diiday in uu ka soo dego magaalada Muqdisho tan
iyo inti loo doortay jagadaas, ilayn Cabdullahi yusuf waa la yaqaan sababta u
diiday in uu Muqdisha ka soo dego isaga oo aan wadan ciidan ay xabashi
horkacayso oo xamar kaga hormaro .
Annaga oo jawaabta su'asha kore u daynayno
Mudane Geedi naf ahaatiisa iyo aqristayaasha qoraalkan ,waxaan halkan si gaar
ugu baaqaynaa Geedi ,una soo jeedinaynaa in uu ogaado, howshiisa in ay tahay
fulinta howlaha dowlada iyo in uu maanka ku haayo sida madaxweynaha iyo isaga
wada shaqayn uga dhexayso, in ay wada shaqayn uga dhexayso isaga iyo golihiisa
wasaarada iyo barlamaanka, iyo sidoo kale in uu maanka ku haayo, in go'aamada
dowlada ahaadaan kuwa ku yimid afgarad ka tarjumayo danta guud ee dalka iyo
dadka .
Mudane Geedi waa in aad u dhaqantaa sidi
hogaamiya Soomaliyeed oo aadan u dhaqmin sidi nin ku maqan dana qabiil iyo
dana kooxeed oo ku jiro gees cariiri ah. Haddii aadan sidaa yeelin waxaad ku
dhamaanaysaa oo xaqiiqa ah mid aan taariikh wacan ku soo kordhin ummadda
Soomaliyeed.
Aan u gudubna gun-dhigga qoraalkan
A) Waxaan ku hormaraynaa talo aan u
soo jeedino hogamiyayaasha reer Baydhabo,waxaan reer Baydhabo ugu baaqaynaa.
1) In uunan dhulkooda noqon dhibicda
ugu horeyso ee xabashi ka soo gasho dhulka soomaliyeed laguna fuliya danaha
guracan oo ay dalkeena ka leedahay .
2) In aynan abuurin cadowtooyo qabiil
kale si gaar ah ugu haayo, lana mid ah tan u dhexayso Daarood iyo Hawiye oo ay
horboodayaan hogaamiyayaal calwasaadkooda run mooday.
3) In ay u dhaqaaqaan mideynta cududa
dadka ku nool gobalka Bay iyo Bakool,keddibna sameeyaan maamul dhexe oo
maareeyo arrimaha gobaladaas ,tan waxay asaas u tahay mideynta cududu guud ee
ummadda soomaliyeed iyo maamul dhexe oo dalka guud ahaan loo helo.
B) Talada labaad waxaan u soo
jeedinaynaa hogaamiyayaasha Hawiye gaar ahaan kuwoodo lagu tuhunsan yahay
iyagga in ay caqaba ku yihiin xal u helida arrimaha Soomalida guud ahaan iyo
gaar ahaan kuwooda gacanta ku haayo deegaan aynan asal ahaan ka soo jeedin
xoogna ku haystaan.
1) Hogaamiyaasha gacanta ku haayo
deegaanada koofureed waxaan u soo jeedinaynaa in ay arrimaha deegaanadaas si
nabadgalya ah ugu wareejiyeen dadka loo yaqaan in ay iyaga deeganadaas ka soo
jeedaan , iyo in ay magaalada Muqdisho maamulkeeda u daayaan hogaamiya ka soo
jeedo dadyowga lagu tiriyo in ay ayaga magaalada ugu badan yihiin si loo helo
maamul heshiis lagu weada yahay oo ka amba-qaado caasimada Dalkeena, Muqdisho
.
2) Hogaamiyayaasha deegaan ahaan ka
soo jeedo gobalka Banaadir iyagana waa in ay balan qaadaan in ay caasumada
noqon meel dad gaar ah iska leeyahay ,in ay ku tilaabsadaan sameynta maamul
wacan oo loo siman yahay,kana madax banaan caga juglayn iyo isku dayid in
maamulkaas loo maro gaarista hogaanka soomaliyeed oo ah mid ay ummadda
soomaliyeed oo dhan u siman yihiin, qabashadiisa iyo in si dhab ah oo leh qaab
la isu xisaabo u balan qaadaan ammaanka hogaamiyayaasha iyo taageerayashooda
lagu tiriyo in ay ayagga yihiin caqabada ugu weyn ee hortaagan nabad ka
islaaxdo deeganka Banaadir.
3) Hogaamiyaha Jowhar, isagana waxaan
kula talinaynaa in uu u hogaansanaado danaha deegaanka Hawiye gaar ahaan iyo
guud ahaan danaha Soomaaliyeed ,kana digtoonaado isaga oo moodo in uu u
adeegayo danaha tageerayaashiisa in uu u adeego danaha guracan ee xabashi
dalkeena ka leedahay iyo damaca dhalanteedka ah ee Cabdulaahi Yusuf ,Ashari
iyo Bari-bari ku doonayaan in dalka ay ka taliso suldo uu qabiil hor kacayo.
saddexdan arrimood waxay aasaas u yihiin
xamar oo helo maamul loo dhan yahay ,faragalinta xabashada oo aan suurta galin
iyo soo baxyada terebuunka ee looga soo horjeedo xabashida oo laga maarmo ,riyada
Cabdullahi yusuf oo qabiil hor kacayo oo sidaa ku bas beesho.
C) Talada saddexaad waxaan u soo
jeedinaynaa Daarood ,gaar ahaan Dadka dego Puntland , laakin Cabdullahi Yusuf
ma filayo in ay jirto talo aan u soo jeedino oo ka hor joogsan karto in uu ka
waantooba falalka xun ee lagu yaqaan iyo keli talisnimo, waayo shaqsi ahaan
hadlakiisa ayuu sal uga dhigay habeenki shirweynihi Mbagathi loogu caleema
saaray madaxweyne "aniga saddex shay ayaa I hor yaalo ,in aan gaaro
maamul soomaliyeed ee I hoos yimaado,in aan ku dhinto raadinta taa iyo in aan
idinku wargeliyo waa fashilmay ee nin kale doorto.
1) Reer Puntland waa dad intooda badan
diyaar u ah ka shaqaynta helitaanka Dowlad dhexe ee Soomaliyeed laakin ayagana
waxaan kaga digeynaa u hogaan-sanaanta dad doonayo soo noolaynta colaad qabiil
oo dhex marto beelaha Soomaliyeed ,dib u dhicida helitaanka sidi looga bixi
lahaa murugada ay ummadda soomaaliyeed ku dhex jirtay afar toban sano oo aan
gadaal u fiirinay.
2) Waxaan kula talinaynaa ka
fogaashada in ay rumaystaan riyada dhalanteedka ah ee Cabdulaahi yusuf oo ah
in ay Xabshi soo celin karto amniga iyo dowlidnimadi Soomaaliyeed, iyaga oo
mathal ka dhiganayo xoogag ka weyn xabashi, kana maal badan oo horay ugu
fashilmay taa oo kale . in ay dhinaca kale ogaadaan Soomali oo xal waaro
gaarto in ay ku xiran tahay ilaaaahey oo loo noqdo iyo isfaham dhab ah oo
dhexmaro ummadda Soomaaliyeed, kana fog istaag-taag iyo anigaa iri.
Xamar Oo Maamul Loo Helo ,Waa Soomaali Oo
Dowlad Hesho ,Waa Xabshi Oo Ku Fashilanto Hunguriga Somaliya Kaga Jiro.
Somaaliyeey isaga imaada rumaynta riyo
dhalanteed ah oo ay horboodayaan hogaamiyayaal ku fashilmay xitaa gaarista
danahooda gaarka ah ,iska daa danaha taageerayaashooda oo ay guul ka soo
hooyaan.Somaaliyeey is dhaqa ,qabiilkana u bedala hal qabiil oo la Yiraa
Soomaaliweyn.
Soomaali oo isfaham dhexmaro ,xabshina ka
badbaado waxay ku imaanaysaa iyada oo laga tanaasulo ,xaasidnimo,kelitalisnimo,qabiil
lagu habarkacsado ,hogaamiyanimo xaafad xoog lagu haysto ku eg ,mudaharaadyo
aan loo dhamayn kuna hadlayo magaca ummadda Soomaliyeed,maxaakim islaamiya oo
xididka ay ku nool yihiin yahay qabiil guracan ee lagu mansab tegayo, afhayeen
ku hadlayo magaca dowlada, kuna yimid qabiilka ninka uu afhayeenka u
yahay,barlamaan laaluush lagu xakameeyo,wasiir aan ku imaan karti uu isaga
shaqsi ahaan leeyahay,u adeegida cadawgo oo laga hoos doona dana liito oo ku
kooban shaqsiga cadawga u adeegayo ,iyo iwm.
by:
Abdallah
Moallim Mahamud
email:
Moallem10@hotmail.com
