Waa mar kale oo si gaara iyo si toosaba Xooga dalka soomaliyed meel ka dhac loo geystay ,sumcadoodina lagu tuntay iyada oo loo aaba yeelin howsha kaga aadan wax u qabashada dadkooda iyo difaaca dalkooda,waa mar kale oo saraakiil Xooga dalka soomaaliyeed ka tirsanaan jiray loo adeegsaday in ay u adeegaan qabiil doonayo in uu gacanta ku dhigo ilaha awooda dalka Soomaaliya taasoo ah mid muujinayso in qabiilkaas fikirkooda gaaban ku salaysanyahay gees cariira ah.

  Keeddib marki Soomaali weyn la tabaalowday fasaad maamulka dalka oo dhan saameysay ,doorashooyin ku salaysan qabiil iyo shaqsiyaad danahooda ka hormariya danaha guud ayaa xooga dalka Soomaaliyeed 1969 oct 21keedi wuxuu gacanta ku dhigay awooda ugu sareyso ee dalkeena, xabsiyadana u taxaabay raggi maamulka sare u haayay xukuumadihi dalka ka talinayay 1960 ilaa 1969,waxaana inqalaabkaas si raynrayn iyo farxad ku jirto u soo dhaweeyay shacbi weynaha Soomaaliyeed .

   Nasiib darase waxaay ahayd Marki Maxamed Siyaad Bare oo hagaaminayay kooxdi inqalaabki sameysay uu marin habaabiyay ujeedooyinkii wacnaa ee saraakiisha hormoodka u ahaa inqalaabkaas ,Maxamed Siyaad qabsashadiisi xukunka laba sano keddib wuxuu dil toogashaa ku xukumay saraakisha keliya oo uu ku tuhmayay in ay ka hor imaankaraan hamigiisi ku salaysnaa qeybi ee xukun,qabiilkaadana ku xooji ilaha laga maamulo awooda dadka iyo dalka ee Soomaliya.
Kow iyo labaatan sano marki ay Soomaaliweyn ku hoos jireen maamul diktatooriya fasaadana hoygiisa tahay qabiilkana harkiisa yahay ayaa shacab weynaha soomaaliyeed wuxuu ku gadooday in uu heeryada saaran iska tuuro taasoo ku dhamaatay Maxmed Siyaad oo qaba joog dhara oo ku keliya in uu ku geeriyoodo dalka Naygeeriya.

  Waa gud ka guur ee qanjo u guur ,gadoodki dadwenahana waxaa marin habeebiyay Genaral kale oo kaaba qabiila Woqooyiga Muqdishana kala soo galay qeyla dhaan ah Darood ha la eryo waa haraygii ina Siyaad ,waa su’aale goormaa ina Siyaad darood u raxmaday, muxuusa u qabtay ,maxayse kaga duwan yihiin baab’a soo gaaray ummadda soomaaliyeed inti ina Siyaad joogay iyo haddii uu tagayba? Jawaabta waxaa iska leh dadwenaha Soomaaliyeed iyo samanka oo horay uga jawaabay.

   Yaana hadalka ila talax tegin Genaraal Caydiid wuxuu abuuray dagaal sokeeye ee lagu hoobtay isagana uu ka mid ahaa kuwi ku naf waayay, waxaase cadaatay usbuuci na dhaafay in loo tagay qanjihi loo guuray keddib Safiirka Maraykanka u fadhiyo dalka Kenya markuu Dr Cabduqaasim amar ku siiyay in uu baab’iyo wax loogu yeeray maxaakimka islaamiga ee ka jira koofurta dalka soomaliya ee gacan saarka la leh madaxda tandiimka Al Qaacida, fulinta amarkaas awgiis Dr Cabduqaasim Salad Xasan iyo General Maxmed.N.Galaal ayaa maanta waxaay doonayaan in ay mar kale noo meeriyaan ama noo nakhtiimiyaan riwaayadi ahayd garoonka kubadda cagta ee magaalada hargeyso waxaa ku dheelayo ciyaaryahanka gobalka togdheer iyo woqooyi galbeed iyada oo magaalada hargeyso lagu garaacayo diyaaradihi ay dadkaas canshuurtooda wax ka bixiyeen, tani waxaay la mid tahay oo maanta taagan mooryaanta Cayr ee ku abtirsato maxkamad lagu sheego inay Islaami tahay Islaana aan shaqo ku lahayn xoogna ku haysto gobalada koofureed ee dalka Soomaaliya ayaa xooga dalka Soomaliyeed kala wareegay howshi halkaa ay ka haayeen keddib marki ay teknikadoodi iyo ciidamadoodi ku wareejiyeen DKM iyada oo aan dhiig ku daadan.

   Beenta iyo dhagarta,barlamaan scaba tumayo,barakicinta dadka,boobka iyo dhaca,hangashta ilaalineysa,sicir barar ,lacag been abuuro iyo madaxda carabta oo loo nacamleeyo waa kala mid maclinkiisi, wuxuusa dheer yahay mooryaan dadka boobeyso,qabiil kaliyana ku abtirsato oo loo labisay dareeski xooga dalka Soomaaliyeed taasoo meel ka dhac weyn ku ah magaca iyo heybadi ay xambaarsanaayeen Xooga dalka Soomaaliyeed oo aan maanta gacan ku jirin iyo dadweynaha Soomaaliyeed guud ahaan, waxaa kale oo uu kaga duwan yahay qaabki loo ilaalinaayay barlamaanka maalinti loo cod qaadayay ridida Saaxibkiis Cali .KH. Galayr oo ay kasoo wada baxeen dugsi keliya,maalintaas waxaa dusha geedaha iskoola boliisiya la saaray mooryaan lagu tilmaamay in ay yihiin ciidamada DKM, jawaanka qaadkaana kaga qiima badan yahay ruuxa uu leeyahay xubin barlamaan si ay u cabsi geliyaan xubinti barlamaan ee ku qanci weyso kisti xalay jeebka loo soo geliyay iyo jiifka la siiyo in ay ku cod bixiso.

   Haddaba waxaa is weydiin mudan somaali gormee ayey ka baxayaan gacanta qabqablayaal dagaal iyo ardaydi ina siyaad oo iyaga fal xun iyo dhaqan rogba ka badiyeen macilnkoodi? goor mayse dib u dhisayaan xooga dalka soomaaliyeed oo ay ku mideysan yihiin soomaali oo dhan?.

  Waxaa keliya ee looga bixi karo dhibaatadan taagan waa iyada oo gobal walbo dadka degan usoo jeesataan maamulida gobalkooda kana gadoodaan dad dul saara, xoogna ku joogo gobalkooda taasoo abuureyso in la helo gogol xalaala ee la iskugu yimaado laguna qeybsado ilaha awooda maamulka guud ee dalka Soomaaliya ,laguna soo dhiso ciidan soomaaliyeed ee lagu mideysan yahay. xalkan aan kor ku xusay ma’ahan macnihiisa in aan dadka caraadinayo kuna jihaynayo dagaal sukeeyo ee waxaa weeya taariikhda oo na bartay wixi xoog lagu qaato in aynan wada xaajood ku soo noqon inta uu daciif ama dhegweyn yahay dhinaca la boobay.08/11/2001

Abdalla Moallim Mahamud
Moallem@lycos.com
Moallem10@hotmail.com