Tiyaatarka  Daah-laawe

Qormadaan waa samataliso dhaqanka nabad doonka oo ka hadlaysa dhibaatada Tiyaatarka Daah-laawe, rafaadkii laga soo maray iyo sidii loo xaliyay.

Biis..biis..biis, Biiska badan ee riwaayada ka hadleysa beesha isu ma talisada aheyd ee aan fariin waxtar leh  u gudbineyn Daawatada ayaa ka dhigtay mid aan dhamaad laheyn. Tiyaatarka Daah-laawe oo ka mid ahaa goobaha bulsho ee ugu faca weyn magaalada War-deeq, wuxuu noqday xabsi lagu rafaadsan yahay oo kala dambeyn la’aanta iyo isu awood sheegashada maatada u daran ee caruurta habaabineeysa waayeelkana gaarsiisay heer uu dhaho “Garashooy ku nacay”, gudashaduna waxay noqotay Alif macalin tiray.

Inkastoo Soomaalidu ku maahmaahdo “Biyo intey ku soo gaarin ayaa la iska moosaa”,Tiyaatarka Daah-laawe wuxuu noqday mool aan maciin laheyn.

Nasiib wanaag, Deeqa-dejiso iyo dhalinyarada saaxibadeed ah ayaa keenay hab biyo lagu dhax jiro la isaga moosi karo, qorshahii ay dejiyeen ee loogu magac daray “Nus saac ku nooleynta Tiyaatarka Daah-laawe”, wuxuu noqday mid guuleysta oo la mahadshay, kuna simay bulshada ilaa geediga seddexaad oo labo mid noqon doona; in ay doortaan madax ku hogaamisa nabad iyo jaceyl, ama sidii kal hore noqdaan Laxdii indhoolaha aheyd ee Waraabaha magen gashay. 

                               Tafatire :Yaasiin Maaxi

Car Garo……

“Tiirka aqalka celiya kii kor ugu taakeeya, kii taluumada u qoda godadka teelteelka ah, Udubka kii tooxayee tab isu weydaarsha iyo xariga leyskula xirxiro kii tirjiyay fiidkii, ninba meeshii uga toosan buu turuqa saaraa, isagoon culeyskana tebin ayuu tiisi oofsaday”.[1]

Howl wadaaga dhismaha aqalka ayaa lagu matilaa iskaashiga qoyska iyo bulshada, waxaana dhaqan ah qof kasta in lagu qiimeeyo heerka uu muteysto.

Dhaliyarada ku guuleysatay barbaarintii qoyska bulsho-wiil iyo gabar- marki la qiimeynaayo seddax ayuu mid noqdaa: Jid-haye oo ah mid ku socda sidii reerka lagu yaqiin. Jid-gooye oo ah mid ka hoos maray heerkii qiimeynta caamka ah iyo jid-fashe oo ah barbaarka ka sara maray heerki laga filaayay. Ma gudbaha waxaa loo yaqaan Doqon, waxaana lagu qiimeeyaa “Doqon dad kuma jiro” haddii uu jiro.

Bulshada Soomaaliyeed, waxaa dhaqan u ahaa in ay ku dadaalaan sideey ku soo bixi lahaayeen dhalinyaro ku tilmaaman qiimeynta ugu sareysa Jid fashe – kali iyo koox - oo lafdhabar u noqda horumarka bulshada.

Dhaqankaas wanaagsan guulihii laga kasbay waxaa ka mid ah curashadii naadigii dhalinyarada ee gobanimo doonka ahaa (SYL) iyo halgankoodii qiimaha badnaa ee lagu gaaray madaxbanaanida.

Dhaqanka bulshada casriga ah waa dhaliilo badan yahay, waxaa ka soo baxay dhalinyaro lagu qiimeyn karo Jid gooye, waana tan keentay in dhalinyarada maanta ay noqdaan xaabada lagu shido dagaalada sokeeye iyo in bulshadu ka soo kabsan weyso dib u dhaca ku yimid.

Meel aadan mudneyn ka muuqashadeeda, waxaa kaa raaca magac aadan mudneyn.Horaa loo yiri “Haddii ay ku moosaan karti ayaa la isku muujiyaa”. Sanadyadaan dambe, waxaa soo shaac baxay dhalinyaro dooneysa in ay si madaxbanaan u muujiyaan doorka ay ku leeyihiin dib u dhiska dalkooda ee raba in ay gacantooda ku dhistaan aayatiinka mustaqbalkooda.

Ujeeddadaas qiimaha weyn dhiiri gelinteeda ayey ka dhalatay qormadaan la magic baxday “Car Garo”,  waana samataliso dhaqanka nabad-doonka ah oo ka hadlaysa dhibaatada Tiyaatarka Daad-laawe, rafaadkii laga soo maray iyo sidii loo xaliyay.

Tiyaatarka Daah-laawe oo ka mid ahaa goobaha bulsho ee ugu faca weyn magaalada War-deeq, wuxuu noqday xabsi lagu rafaadsan yahay oo ay ka jirto kala dambeyn la’aan iyo isu awood sheegasho maatada u daran, xasilooni darada sii kordheysa, wuxuu gaarayey heerkii ugu xumaa taariikhda jiritaankiisa.

Biis..biis..biis, Biiska badan ee riwaayada ka hadleysa beesha isu ma talisada ah ee aan fariin waxtar leh  u gudbineyn daawatada ayaa dhibka ka dhigtay mid aan dhamaad laheyn.

Kala dambeyn la’aanta, waxey keentay inuu lumo  xiriirkii dabiiciga ahaa. Qofku, wuxuu leeyahay hal carab iyo labo dhegood oo dhageysigoodu wanaagsan yahay markii la aamuso. Is maqalkii guud ayaa dhumay.

Markii ay qaldameen mowjadihiisii hawada, waxey noqotay in la dhegeysto samaacado fara badan oo fiilo xariirisa laheyn ee maqalkoodu yahay “Siduu rabo u qaado”.

Dareenkii taabashada waxaa hogaaminaaya ciriiriga, qof tugunbo iyo feer u tafa xeytay taabasho ka dhowr ma aha. Waxaa meesha ka baxay garsoorkii kala saari lahaa San-daarka urka iyo udgoonka, fayo dhowr la’aanta waa cudur ooda laga qaaday. Aragtida soo gaabatay, waxey ku tuseysaa xumaan ku hor taala iyo wanaag iska niyeyso ah.

Dhamaan xaalada murugada leh iyo xiriirka kala go’ay ee carruurta habaabinaaya, waayeelka waxuu gaarsiiyay in uu dhaho “Garasheey ku nacay”, gudashana waxey noqotay Alif macalin tiray.

“Wadar iyo waaxid yaa waalan”,waxaa lagu jawaabi jiray “waaxidka ayaa waalan”, laakin Reer Daah-laawe gadaal gadaal ayey u aqriyeen. Meel wadarti miir-doorsatay, la yaab ma leh waaxidku in uu dhaho “Meel sidey u taal ayaa loola yaalaa”. Hayeeshee, markii la milicsado hab lagu heli karo wadar quman, la yaab malaha in la taageero talada toosan ee waxtarka leh. 

Inkastoo Soomaalidu ku maahmaahdo “Biyo intey ku soo gaarin ayaa la iska moosaa”, Tiyaatarka Daah-laawe, wuxuu noqday mool aan maciin laheyn.

Nasiib wanaag, Deeqa-dejiso iyo dhalinyarada saaxibadeed ah ayaa keenay hab biyo lagu dhax jiro la isaga moosi karo, qorshahii ay dejiyeen ee loogu magic daray “Nus saac ku nooleynta Tiyaatarka Daah-laawe”, wuxuu noqday mid guuleysta oo la mahadshay, kuna simay bulshada ilaa geediga seddexaad oo labo mid noqon doona; in ay doortaan madax ku hogaamisa nabad iyo jaceyl ama sidii kal hore in ay noqdaan Laxdii indhoolaha aheyd ee Waraabaha megen gashay. 

Qormada ku saabsan nolosha ka jirta Tiyaatarka Daah-laawe waa tilmaan, turxaan bixin, tusaale, toosin iyo talo ku beegan toobiyaha isbedelka nolosha cusub, waxeyna tusmo hordhac u tahay bandhig qaab masraxeed cusub oo ka tarjumaaya dhaqanka wanaagsan ee barbaarinta nabada.

Sadar muuqda su’aal ka dhan, wxaan u mahad celinayaa Muxudiin Macalin iyo warbixintiisii  Naadiga Dhalinyarada Soomaaliyeed (SOYDEN) ee aan u kaashaday nuxurka qormadaan. Sidoo kale waxaan u mahad celinayaa tafatiraha Yaasiin Maaxi agaasimaha guud ee naadiga ka shaqeeya horumarinta dhaqanka (BANDAR dhaqan) ee damaanad qaaday baahinta qormadaan.

Ugu dambeyntii, waxaan rajeynayaa qormadaan in ay noqoto Buundo isku xirta inta samaha jecel, gaar ahaan dhalinyarada ku dadaaleysa in ay doorkooda ka qaataan dib u dhiska dalkooda.

                         MCC  Jaani dheere

Buugaan waxaa la soo saaray

Kowdi Luuliyo  2004

Xuquuqdiisana waxay u dhowrsan tahay qoraaga.

Bandhigiisa Waxaa iska kaashaday BANDAR dhaqan (Xarunta dhaqanka fanka iyo suugaanta) iyo Somali Youth Developmant Network.

Waxaad  kala xiriiri kartaa Xarunta: Bandar Dhaqan

Boken beställs fran: maaxi@hotmail.com

Tel: (0046) 150-54254, (0)70-2907652

      Katrineholm, Swedan

Ama Tre piane building

Tel: 00252-1-250708. soyden@globalsom.com

Mugadisho - Somalia

Qoraaga waxaad kala xiriiri kartaa:

alassow@ticalinet.it

Tel: 0039 347 1807946

Firenze- Italia

Tilmaanta Qoraaga

Mohamud Ali Alassow, wuxuu ku magac dheer yahay Jaani dheere, wuxuu dhashay kuna barbaaray magaalada Muqdishow, Maxamud, Kuliyada waxbarashada Lafoole ayuu ka qalin jebiyay 3/1983, wuxuuna ku taqasusay oo (B. A. deg.) ku qaatay maadooyinka Suugaanta afka Carabiga iyo Taariikhda.

dabayaaqadii sanadka 1997dii wuxuu soo saaray Buugiisii ugu horeeyay (XUMEEY MA ARAGTAY), oo ka hadlaayay dhibaatada qoyska xiliga dagaalada sokeeye.

Bilaawgii sanadkii 2002, wuxuu soo saaray buug kale oo la magac baxay (GABAR TIMO TIDCAN) oo tafa tiraayay haweenka iyo dhaqanka Soomaaliyeed gaar ahaan caadada haraadiga ah ee jahliga dugaashada, dabadeedna wuxuu soo saaray CAR GARO oo ah mikaad gacanta ku haysid, dhawaana wuxuu soo saari doonaa buug uu qoraayay mudo dhowr iyo toban sano ah oo la magac baxay “Muqdishow kun iyo kow sano”.

MAXAMUD ALI ALASSOW (jaani Dheere)

Via Bolognese 51, 50019 Sesto F.no (Fi), Italia

Tel: 0039 55 401648.

alassow@tiscali.it

_________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________

Tilmaanta Qoraaga

Mohamud Ali Alassow, wuxuu ku magac dheer yahay Jaani dheere, wuxuu dhashay kuna barbaaray magaalada Muqdishow, markuu dhameystay waxbarashadii dusiga sare ee tababarka macalimiinta 3/1976, wuxuu howsha waxbarashada ka bilaabay magaalada Beled weyne. 1978 dii wuxuu ku biiray ciyaartooyda heerka koowaad ee kubada kolayga, wuxuu u soo wareegey Magaalada Muqdishow, naadiya kala duwan ayuu u ciyaaray-Batroolka, Somalita iyo Mogadisho- markuu ka fadhiistay, waxuu noqday tababare K. kolayga.

Maxamud, Kuliyada waxbarashada Lafoole ayuu ka qalin jebiyay 3/1983, wuxuuna ku taqasusay oo (B. A. deg.) ku qaatay  maadooyinka Suugaanta afka Carabiga iyo Taariikhda.

Mudadii 14 ka sano aheyd ee uu ka shaqeynaayay wasaaradda waxbarashada iyo barbaarinta, wuxuu ka howl galay waaxyo kala duwan, sida waxbarashada Asaasiga ah, Tababarada Macalimiinta, waxbarashada Dadban iyo Mashaariic gaar ah ee hoos yimaada isla hey’adaas.

1983-84 wuxuu macalin Maadada Taariikhda dhiga ayuu ka ahaa Machadka Tababarka Macalimiinta Xalane (Muqdishow), isla xiligaas wuxuu qaatay tababar ku saabsan Tiknoolijiyada Waxbarashada ee uu soo diyaariyay machad amuurtaas u qaabilsan Jaamacada Carabta hey’adeeda ka shaqeysa Barbaarinta, Seyniska, Dhaqanka iyo Fanka. Sidoo kale, wuxuu qaatay tababar ku wajahan Waxbarashada Dadweynaha.

Maxamud Cali, 1984-1990kii Machadka IITT (Institute of in-service Teacher Training) ee qaabilsan waxbarashada Qaxootiga ayuu ugu shaqeeyay Graphic Designer. Isla Machadkaas ayuu ku qaatay tababaro gaar ah oo la xiriira xifadaas, wuxuuna ka gaaray Madaxa Waaxda Wax soo saarka (Graphic Design & Production).

1986, isaga iyo saaxibkiisa shaqo Cabdi Maxamud, waxey si wada jir ah u qoreen buug yare ay soo saartay IITT oo ku saabsan

( Kaaliyayaasha waxbarashada) . Tababar mowduucaas la xiriira wuxuu siiyay ama ku tababaray Kormeerayaasha iyo Maamulayaasha dugsiyada xeryaha qaxootiga IITT. Sidoo kale tababar midkaa la mid ah wuxuu siiyay macalimiin laga soo xulay waxbarashada haweenka.

Wuxuu ka qayb galay siminaaro dhowr ah oo ku saabsan Waxbarashada Caafimaadka isagoo ku aadan xaga jaangooyada Graphic Design-ka, waxaa intaa u dheeraa wargeyska xiddigta ee afka dowlada ku hadli jiray ayuu ka caawini jiray xagga jaangooyada Design-ka. Sidoo kale wuxuu sameeyn jiray Boostarada iyo warqadaha Baafinta oo lagu gubinaayo fariimaha wacyi gelinta Bulshada ee W. Waxbarashada, W Caafimaadka, Ururka daryeelka caafimaadka qoyska iyo wixii la mid ah.

Mudadii uu dalka dibadiisa ku noolaa, wuxuu qaatay 150 saacadoodka oo tababar howlaha kumbiyuutarka ( Corso di introduzione alla Tecniche CAD 9/93) wuxuuna ka qayb galay Bandhig farshaxaneed heer gobol iyo kuwo heer caalami ah sida bandhigii ku saabsanaa ARTE ED ARTIGIANATO INTERNAZIONALE “Arte, anima dei popoli”ee magaalada Firenze –Italia- lagu qabtay 2/9 marso 2000, wuxuuna ku soo bandhigay dhaqanka Soomaalida.

Maxamud, Barnaamijkii Kedis ee bulshadu maalinta jimcaha kala socon jirtay Raadiyaha Tvga, wuxuu ka ahaa gudoomiyaha guddiga farsamada.

1991, wuxuu ka mid ahaa saraakiishii ka shaqaynesay dib u dhiska waxbarashada iyo aqoonyahaanada asaasay Ururka Samafalka (Garas Voluntary Orga.) oo arrimaha Waxbarashada ku howlanaa ee sameeyay dugsiyo ay dhigtaan ilaa 500 arday, 1992  markuu u soo wareegay dalka Talyaaniga, is la ururkaas isagoo wakiil ka ah oo kaashanaaya ururka EST-Educazione Soliiiidarieta Terzo mondo Firenze- ayuu mashruuc waxbarasho gaarsiiyay Somalia Gobalka sh. Dhaxe 1994tii

Maxamud, wuxuu ahaa Gudoomiye ku xegeen Gudiga sare ee Mucaskaraadka ( Youth Sammar Camps), wuxuuna xubin ka ahaa gudigii diyaariyay barnaamijka mucaskar barbaarineedka ee lagu hormarinaayay qaabkii hore. Sidoo kale isagoo matalaaya dhanka Somaliya, wuxuu wax ka dejiyay barnaamijkii mucaskarka shaqo ee Soomaaliya iyo Khaliijka Carabta 1986dii.

Mudadii uu xilkaas haayay , wuxuu soo bandhigay masraxiyado ku wajahan wacyi gelinta bulshada sida: Socdaal baan ka nahay, Waa nagu samaan laheyd, Lilaahi iyo laqdabo, Mucaskarkii tayeynta waxabarashada iwm.

31/3/2001, Hotel Sharaton ayuu ku soo bandhigay qaab masraxiyeed casri ah oo la magac baxay (Ghenie il prezzo della tradizione).

Guud ahaan suugaanta Maxamud Cali, mowduuceedu arimahaas ayuu ku saabsan yahay, hal abuurkiisa caan baxayna aad ayuu u badan yahay.

1988-1989, wuxuu sameeyay Video filim CALI AGOON, sidoo kale wuxuu soosaare ka ahaa filim dukumeentigii lagu aruurinaayay TAARIIKHDA XEEBAHA BANAADIR ee ahaa mashruuc ay wada hergeliyeen D. hoose ee Muqdishow iyo EECda, wuxuuna ka mid ahaa kooxdii ku aflaxday Siminaarka xeeladaha filim sameynta (Seminar on Production Techniques 12-29 may 1990 Mog. Somalia) ay soo qaban qaabiyeen wakaalada filimada iyo EECda.

Maxamud Cali, qoraaladiisa sida qaalibka ah, waxey ku aadan yihiin Taariikhda, Dhaqanka iyo Bulshada, wuxuu ka qeyb qaadan jiray qoraalka Wargeeska Xiliyeed ( codka Macalinka ) iyo midka Caruurta u gaarka ahaa (HADAAQ) ay soo saari jireen W. Waxbarashada iyo Hey’ada Unicef ee uu tafatiraha ka noqday.

Sanadkii 1991kii markii dagaalada sokeeye dalka ka dhaceen wuxuu ka mid ahaa koox asaastay wargeyska maalinle ah ee (Gor Gor), sanad ka dibna wuxuu ku biiray qorayaashii wargeysyo dhaqameedka jaaliyada Somaalida ee Talyaaniga degan,

wuxuuna isku dayay in uu asaaso wargeys xiliyeed iyo dib u uruurinta suugaanta dhaqanka iyo taariikhda Soomaalida, dabayaaqadii sanadka 1997dii wuxuu soo saaray Buugiisii ugu horeeyay (XUMEEY MA ARAGTAY), oo ka hadlaayay dhibaatada qoyska xiliga dagaalada sokeeye.

Bilaawgii sanadkii 2002, wuxuu soo saaray buug kale oo la magac baxay (GABAR TIMO TIDCAN) oo tafa tiraayay haweenka iyo dhaqanka Soomaaliyeed gaar ahaan caadada haraadiga ah ee jahliga dugaashada, dabadeedna wuxuu soo saaray CAR GARO.

Dhawaana wuxuu soo saari doonaa buug uu qoraayay mudo dhowr iyo toban sano ah oo la magac baxay “Muqdishow kun iyo kow sano”. 

MAXAMUD ALI ALASSOW (jaani Dheere)

Via Bolognese 51, 50019 Sesto F.no (Fi), Italia

• Gabar Tima Tidcan